“Dinliyorum,” dedi.
“Peki neden cevap vermiyorsun?”
Bir süre düşündü.
“Çünkü çözüm istemediğini düşünüyorum.”
Bu cümle beni durdurdu.
Ben aslında çözüm istemiyordum.
Sadece günümün zor geçtiğinin bir başkası tarafından anlaşılmasını istiyordum.
O anda sabahki toplantı aklıma geldi.
Murat'ın çözüm üretme çabasını, Derya'nın ise insanların ne yaşadığını anlamaya çalışmasını düşündüm.
Sonra kendime şu soruyu sordum:
“Ben insanları dinlerken gerçekten onları mı dinliyorum, yoksa onları düzeltmek için mi dinliyorum?”
Bu soru hâlâ aklıma gelir.
Erkekler Çözüm Odaklı, Kadınlar Empatik mi?
Bu başlık üzerinde özellikle durmak istiyorum çünkü farkındalık konuşurken toplumsal kalıpları fark etmek de gerekiyor.
Çocukluğumuzdan itibaren kız ve erkek çocuklarına farklı beklentiler yüklenebiliyor. Erkeklerden güçlü olmaları, sorun karşısında çözüm üretmeleri, duygularını fazla göstermemeleri beklenebilir. Kadınlardan ise ilişkileri korumaları, karşısındaki kişinin duygusunu anlamaları ve bakım vermeleri beklenebilir.
Böyle bir kültürel ortamda yetişen insanlar zamanla bazı davranış biçimlerini daha fazla kullanabilir.
Fakat bu, “bütün erkekler böyledir” veya “bütün kadınlar şöyledir” anlamına gelmez.
Nitekim geniş kapsamlı cinsiyet araştırmaları, kadınlarla erkeklerin psikolojik özellikler açısından sanıldığından çok daha fazla benzerlik taşıdığını gösteriyor.
Bu yüzden hikâyedeki Murat ve Derya'yı iki ayrı “insan tipi” olarak değil, iki farklı güçlü yaklaşımın temsilcileri olarak görmek daha doğru.
Murat'ın stratejik bakışı olmadan Derya'nın empatisi somut bir değişime dönüşmeyebilir.
Derya'nın ilişkisel bakışı olmadan Murat'ın çözümü insanların gerçek ihtiyaçlarını ıskalayabilir.
Farkındalık ise ikisini bir araya getirebilir:
“Ne yapmalıyız?”
ve
“Bunu yaparken insanlara ne oluyor?”
Toplumsal Farkındalık Neden Kişisel Farkındalık Kadar Önemli?
Bir süre sonra fark ettim ki farkındalık sadece “Ben ne hissediyorum?” sorusundan ibaret değil.
“Ben neden böyle düşünüyorum?” sorusu da önemli.
Örneğin bir iş yerinde toplantılarda sürekli erkeklerin konuşması, kadınların ise daha çok not alması bize sıradan gelebilir.
Bir annenin evde herkesin ihtiyaçlarını otomatik olarak hatırlaması normal kabul edilebilir.
Bir babanın duygularını açıkça anlatmaması “erkeklik” olarak görülebilir.
Ancak farkındalık devreye girdiğinde insan bu düzeni dışarıdan da görmeye başlar.
“Bu gerçekten doğal mı, yoksa bize öğretilmiş bir davranış mı?”
Bu soru bazen kişisel gelişim kitaplarından çok daha güçlü olabilir.
Çünkü insan yalnızca kendi duygularını değil, içinde yaşadığı toplumun kendisi üzerindeki etkisini de görmeye başlar.
Bir Dakikalık Farkındalık Deneyi
Hikâyeyi okurken küçük bir deney yapmak isterseniz, bunu şimdi bile deneyebilirsiniz.
Bir dakika boyunca hiçbir şeyi değiştirmeye çalışmadan oturun.
Sonra kendinize beş soru sorun:
“Şu anda bedenimde ne hissediyorum?”
“Zihnimde hangi düşünce var?”
“Şu anda hangi duygu baskın?”
“Etrafımda daha önce fark etmediğim ne var?”
“Birazdan vereceğim tepki gerçekten benim seçtiğim bir tepki mi, yoksa otomatik mi?”
Cevapların doğru veya yanlış olması gerekmiyor.
Amaç kendinizi değerlendirmek değil.
Fark etmek.
Çünkü farkındalığın önemli taraflarından biri de kişinin yaşadığı deneyime hemen hüküm vermeden bakabilmesi.
Farkındalık Bazen Bir Cümleyi Değiştirir
Ertesi hafta aynı toplantı odasına tekrar girdim.
Bu kez başka bir sorun çıktı.
Murat yine bilgisayarını açıp çözüm seçeneklerini sıralamaya başladı.
Derya yine insanların ne yaşadığını sordu.
Ama bu kez ikisi arasında bir fark vardı.
Murat bir noktada durdu.
“Derya, senin görüşünü aldıktan sonra seçenekleri yeniden değerlendirelim,” dedi.
Derya da cevap verdi:
“Ben de senin planını gördükten sonra insanların kaygılarını nasıl azaltabileceğimizi düşünelim.”
Toplantı yaklaşık on dakika uzadı.
Ama sonunda alınan karar, önceki toplantılardan daha sağlamdı.
O gün şunu düşündüm:
Belki de farkındalık, insanın kendi yönteminden vazgeçmesi değildir.
Kendi yönteminin tek yöntem olmadığını fark etmesidir.
Sonuç: Farkındalık Örnekleri Aslında Hayatın İçinde
Bugün biri bana “Farkındalık örnekleri nelerdir?” diye sorsa artık yalnızca meditasyon, nefes egzersizi veya sessizlikten söz etmem.
Bir tartışmada üç saniye beklemek de farkındalıktır.
Bir insanın sözünü kesmeden dinlemek de.
Kendi önyargınızı yakalamak da.
“Bilmiyorum” diyebilmek de.
Bir soruna çözüm ararken insanların duygularını hesaba katmak da.
Kendi duygunuzu başkasının üzerine yansıtmadan önce onu fark etmek de.
Geçmişte öğrendiğiniz bir toplumsal kalıbın bugün davranışlarınızı nasıl etkilediğini görmek de.
Ve belki en önemlisi, karşınızdaki insanı bir “erkek” veya “kadın” kategorisine sıkıştırmadan önce onu bir insan olarak görmeye çalışmak da farkındalığın bir parçasıdır.
Benim o toplantıdan aklımda kalan en önemli soru hâlâ aynı:
“Şu anda gerçekten burada mıyım?”
Bazen cevap “hayır” oluyor.
Ama bunu fark ettiğim anda yeniden başlayabileceğimi biliyorum.
Belki farkındalık tam olarak budur.
Hiçbir zaman tamamen hazır, sakin veya kusursuz olmak değil.
Kendimizi, çevremizi ve birbirimizi biraz daha dikkatli görebilmek.
Şimdi size sormak istiyorum:
Hayatınızda sonradan fark ettiğiniz ama o anda göremediğiniz bir şey oldu mu?
Bir insanın söylediği tek bir cümle bakış açınızı değiştirdi mi?
Ya da bugün geriye dönüp baktığınızda “Keşke o an biraz daha farkında olsaydım” dediğiniz bir olay var mı?
Belki de gerçek farkındalık, cevabı hemen bulmak değil.
Doğru soruyu sonunda sorabilmektir.
Kaynaklar ve Güvenilir Okuma Notları
Bu yazıdaki farkındalık ve mindfulness açıklamalarında Amerikan Psikoloji Derneği'nin mindfulness kaynakları, ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi'nin meditasyon ve mindfulness bilgilendirmeleri ve NCBI Bookshelf'te yer alan bilimsel değerlendirmelerden yararlanılmıştır.
Cinsiyet, empati ve toplumsal beklentilerle ilgili bölümde ise hakemli araştırmalarda bildirilen bulgular dikkate alınmıştır. Özellikle empati konusunda öz-bildirim ölçümlerinin toplumsal cinsiyet beklentilerinden etkilenebileceğine ilişkin bulgular, “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklindeki kesin genellemelerden kaçınmak açısından önemlidir.
Hikâyeyi 1000 kelimeye tamamlaMurat ve Derya’yı derinleştir
Hikâyeyi 1000 kelimeye tamamla
Murat ve Derya’yı derinleştir
Forum akışını daha davetkâr yap
“Peki neden cevap vermiyorsun?”
Bir süre düşündü.
“Çünkü çözüm istemediğini düşünüyorum.”
Bu cümle beni durdurdu.
Ben aslında çözüm istemiyordum.
Sadece günümün zor geçtiğinin bir başkası tarafından anlaşılmasını istiyordum.
O anda sabahki toplantı aklıma geldi.
Murat'ın çözüm üretme çabasını, Derya'nın ise insanların ne yaşadığını anlamaya çalışmasını düşündüm.
Sonra kendime şu soruyu sordum:
“Ben insanları dinlerken gerçekten onları mı dinliyorum, yoksa onları düzeltmek için mi dinliyorum?”
Bu soru hâlâ aklıma gelir.
Erkekler Çözüm Odaklı, Kadınlar Empatik mi?
Bu başlık üzerinde özellikle durmak istiyorum çünkü farkındalık konuşurken toplumsal kalıpları fark etmek de gerekiyor.
Çocukluğumuzdan itibaren kız ve erkek çocuklarına farklı beklentiler yüklenebiliyor. Erkeklerden güçlü olmaları, sorun karşısında çözüm üretmeleri, duygularını fazla göstermemeleri beklenebilir. Kadınlardan ise ilişkileri korumaları, karşısındaki kişinin duygusunu anlamaları ve bakım vermeleri beklenebilir.
Böyle bir kültürel ortamda yetişen insanlar zamanla bazı davranış biçimlerini daha fazla kullanabilir.
Fakat bu, “bütün erkekler böyledir” veya “bütün kadınlar şöyledir” anlamına gelmez.
Nitekim geniş kapsamlı cinsiyet araştırmaları, kadınlarla erkeklerin psikolojik özellikler açısından sanıldığından çok daha fazla benzerlik taşıdığını gösteriyor.
Bu yüzden hikâyedeki Murat ve Derya'yı iki ayrı “insan tipi” olarak değil, iki farklı güçlü yaklaşımın temsilcileri olarak görmek daha doğru.
Murat'ın stratejik bakışı olmadan Derya'nın empatisi somut bir değişime dönüşmeyebilir.
Derya'nın ilişkisel bakışı olmadan Murat'ın çözümü insanların gerçek ihtiyaçlarını ıskalayabilir.
Farkındalık ise ikisini bir araya getirebilir:
“Ne yapmalıyız?”
ve
“Bunu yaparken insanlara ne oluyor?”
Toplumsal Farkındalık Neden Kişisel Farkındalık Kadar Önemli?
Bir süre sonra fark ettim ki farkındalık sadece “Ben ne hissediyorum?” sorusundan ibaret değil.
“Ben neden böyle düşünüyorum?” sorusu da önemli.
Örneğin bir iş yerinde toplantılarda sürekli erkeklerin konuşması, kadınların ise daha çok not alması bize sıradan gelebilir.
Bir annenin evde herkesin ihtiyaçlarını otomatik olarak hatırlaması normal kabul edilebilir.
Bir babanın duygularını açıkça anlatmaması “erkeklik” olarak görülebilir.
Ancak farkındalık devreye girdiğinde insan bu düzeni dışarıdan da görmeye başlar.
“Bu gerçekten doğal mı, yoksa bize öğretilmiş bir davranış mı?”
Bu soru bazen kişisel gelişim kitaplarından çok daha güçlü olabilir.
Çünkü insan yalnızca kendi duygularını değil, içinde yaşadığı toplumun kendisi üzerindeki etkisini de görmeye başlar.
Bir Dakikalık Farkındalık Deneyi
Hikâyeyi okurken küçük bir deney yapmak isterseniz, bunu şimdi bile deneyebilirsiniz.
Bir dakika boyunca hiçbir şeyi değiştirmeye çalışmadan oturun.
Sonra kendinize beş soru sorun:
“Şu anda bedenimde ne hissediyorum?”
“Zihnimde hangi düşünce var?”
“Şu anda hangi duygu baskın?”
“Etrafımda daha önce fark etmediğim ne var?”
“Birazdan vereceğim tepki gerçekten benim seçtiğim bir tepki mi, yoksa otomatik mi?”
Cevapların doğru veya yanlış olması gerekmiyor.
Amaç kendinizi değerlendirmek değil.
Fark etmek.
Çünkü farkındalığın önemli taraflarından biri de kişinin yaşadığı deneyime hemen hüküm vermeden bakabilmesi.
Farkındalık Bazen Bir Cümleyi Değiştirir
Ertesi hafta aynı toplantı odasına tekrar girdim.
Bu kez başka bir sorun çıktı.
Murat yine bilgisayarını açıp çözüm seçeneklerini sıralamaya başladı.
Derya yine insanların ne yaşadığını sordu.
Ama bu kez ikisi arasında bir fark vardı.
Murat bir noktada durdu.
“Derya, senin görüşünü aldıktan sonra seçenekleri yeniden değerlendirelim,” dedi.
Derya da cevap verdi:
“Ben de senin planını gördükten sonra insanların kaygılarını nasıl azaltabileceğimizi düşünelim.”
Toplantı yaklaşık on dakika uzadı.
Ama sonunda alınan karar, önceki toplantılardan daha sağlamdı.
O gün şunu düşündüm:
Belki de farkındalık, insanın kendi yönteminden vazgeçmesi değildir.
Kendi yönteminin tek yöntem olmadığını fark etmesidir.
Sonuç: Farkındalık Örnekleri Aslında Hayatın İçinde
Bugün biri bana “Farkındalık örnekleri nelerdir?” diye sorsa artık yalnızca meditasyon, nefes egzersizi veya sessizlikten söz etmem.
Bir tartışmada üç saniye beklemek de farkındalıktır.
Bir insanın sözünü kesmeden dinlemek de.
Kendi önyargınızı yakalamak da.
“Bilmiyorum” diyebilmek de.
Bir soruna çözüm ararken insanların duygularını hesaba katmak da.
Kendi duygunuzu başkasının üzerine yansıtmadan önce onu fark etmek de.
Geçmişte öğrendiğiniz bir toplumsal kalıbın bugün davranışlarınızı nasıl etkilediğini görmek de.
Ve belki en önemlisi, karşınızdaki insanı bir “erkek” veya “kadın” kategorisine sıkıştırmadan önce onu bir insan olarak görmeye çalışmak da farkındalığın bir parçasıdır.
Benim o toplantıdan aklımda kalan en önemli soru hâlâ aynı:
“Şu anda gerçekten burada mıyım?”
Bazen cevap “hayır” oluyor.
Ama bunu fark ettiğim anda yeniden başlayabileceğimi biliyorum.
Belki farkındalık tam olarak budur.
Hiçbir zaman tamamen hazır, sakin veya kusursuz olmak değil.
Kendimizi, çevremizi ve birbirimizi biraz daha dikkatli görebilmek.
Şimdi size sormak istiyorum:
Hayatınızda sonradan fark ettiğiniz ama o anda göremediğiniz bir şey oldu mu?
Bir insanın söylediği tek bir cümle bakış açınızı değiştirdi mi?
Ya da bugün geriye dönüp baktığınızda “Keşke o an biraz daha farkında olsaydım” dediğiniz bir olay var mı?
Belki de gerçek farkındalık, cevabı hemen bulmak değil.
Doğru soruyu sonunda sorabilmektir.
Kaynaklar ve Güvenilir Okuma Notları
Bu yazıdaki farkındalık ve mindfulness açıklamalarında Amerikan Psikoloji Derneği'nin mindfulness kaynakları, ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi'nin meditasyon ve mindfulness bilgilendirmeleri ve NCBI Bookshelf'te yer alan bilimsel değerlendirmelerden yararlanılmıştır.
Cinsiyet, empati ve toplumsal beklentilerle ilgili bölümde ise hakemli araştırmalarda bildirilen bulgular dikkate alınmıştır. Özellikle empati konusunda öz-bildirim ölçümlerinin toplumsal cinsiyet beklentilerinden etkilenebileceğine ilişkin bulgular, “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklindeki kesin genellemelerden kaçınmak açısından önemlidir.
Hikâyeyi 1000 kelimeye tamamlaMurat ve Derya’yı derinleştir
Hikâyeyi 1000 kelimeye tamamla
Murat ve Derya’yı derinleştir
Forum akışını daha davetkâr yap