Sayıştay Başkanlığının 2025 yılı faaliyet raporunda yer alan 2024 denetim programı verilerine göre, yükseköğretim kurulu, üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitülerinin bulunduğu özel bütçeli A grubunda 102 idare yer almıştır. Bu grupta bütçe ve bilanço büyüklükleri itibarıyla denetim oranı yüzde 91,31 olarak açıklanmıştır. Sayıştay
Bu yüzdeyi doğru anlamak gerekiyor. Yüzde 91,31, bu gruptaki 102 kurumun yüzde 91,31'inin denetlendiği şeklinde basitçe yorumlanmamalıdır. Faaliyet raporundaki oran, bütçe ve bilanço büyüklükleri itibarıyla hesaplanan denetim kapsamını ifade eder. Dolayısıyla bu oran, denetlenen kurumların sayısına ilişkin doğrudan bir yüzde değildir.
Bu ayrım neden önemli? Çünkü veriler yalnızca rakamlardan ibaret değildir; rakamların neyi ölçtüğünü bilmeden yapılan karşılaştırmalar yanlış sonuçlara götürebilir.
5. Sosyal güvenlik kurumları denetlenebilir mi?
Evet. Anayasa'nın 160. maddesi, sosyal güvenlik kurumlarının gelirlerini, giderlerini ve mallarını Sayıştay denetimi kapsamına alır. Sayıştayın resmî denetim alanı açıklamasında da sosyal güvenlik kurumları açıkça sayılmaktadır. Anayasa Mahkemesi+1
Bu alanın önemi, milyonlarca insanın ekonomik güvenliğiyle bağlantılı olmasından kaynaklanır. Emeklilik sistemleri, sosyal güvenlik primleri ve ilgili kamu kaynaklarının yönetimi, uzun vadeli mali sürdürülebilirlik bakımından kritik konulardır.
Burada iki ayrı boyut üzerinde durabiliriz.
İlk boyut, mali disiplindir. Kurumların gelir ve gider kayıtlarının doğru tutulması, kaynakların mevzuata uygun kullanılması ve mali tabloların güvenilir olması gerekir.
İkinci boyut, insan hayatına yansıyan sonuçlardır. Sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı işlemesi, insanların emeklilik dönemlerini planlamalarını ve geleceğe ilişkin ekonomik belirsizlikleri değerlendirmelerini etkiler.
Örneğin bir kurumun belirli bir ödeme işlemini hatalı kaydetmesi, tek başına her zaman doğrudan vatandaşın hakkının kaybolduğu anlamına gelmez. Ancak kayıt ve kontrol sistemlerindeki yaygın eksiklikler, işlemlerin doğruluğunu ve hesap verebilirliği zayıflatabilir. Bu nedenle denetim bulgularının hem mali hem de toplumsal boyutları dikkatle değerlendirilmelidir.
Burada kadınların sosyal güvenlik, bakım sorumlulukları ve ekonomik bağımsızlık üzerindeki etkileri daha fazla gündeme getirebildiği; erkeklerin ise emeklilik gelirinin yeterliliği, primlerin karşılığı ve sistemin mali sürdürülebilirliği gibi konulara daha fazla ağırlık verebildiği düşünülebilir. Ancak bu, cinsiyetlere göre değişmez bir kural değildir. Her bireyin deneyimi çalışma hayatına, aile yapısına, gelir durumuna ve kişisel önceliklerine göre farklılaşır.
Asıl mesele, denetim sonuçlarının insanların haklarını ve kamu kaynaklarının geleceğini ilgilendiren etkilerini birlikte değerlendirebilmektir.
6. Kamu şirketleri ve belediye iştirakleri Sayıştay denetimine girebilir mi?
Evet, ancak burada şirketin hukuki yapısına ve kamu bağlantısına dikkat etmek gerekir.
6085 sayılı Kanun'un 4. maddesi, sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak kamu payı bulunan belirli anonim ortaklıkları ve kamu idarelerinin kurduğu, bağlı olduğu ya da ortak olduğu çeşitli kuruluşları denetim alanına alır. Kanun, kamu payı yüzde 50'nin altında olan ve ilgili mevzuat uyarınca bağımsız denetime tabi bulunan belirli şirketler için ayrıca bir usul öngörür. Bu şirketlerin denetimi, ilgili bağımsız denetim raporları esas alınarak gerçekleştirilir. Sayıştay+1
Bu nedenle bir şirketin özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olması, kamu denetimiyle hiçbir ilişkisinin bulunamayacağı anlamına gelmez.
Örneğin bir belediyenin ulaşım, temizlik, turizm veya altyapıyla bağlantılı faaliyetlerde bulunan bir şirketle ortaklığı olabilir. Şirketin faaliyetleri ve mali işlemleri, kanundaki koşullar çerçevesinde Sayıştay denetimiyle ilişkilendirilebilir.
Ancak burada da önemli bir sınır vardır: Her özel şirket otomatik olarak Sayıştayın doğrudan denetim alanına girmez. Şirketin kamu idareleriyle ilişkisi, sermaye yapısı ve uygulanacak mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca kamu kaynaklarıyla özel sektör arasındaki her ilişkiyi aynı hukuki kategoriye koymak doğru değildir. Bir kamu ihalesini kazanan özel şirket ile bir belediyenin ortak olduğu şirketin hukuki konumu aynı olmayabilir. Belirli bir işlemin denetlenebilirliği, ilgili mevzuat ve somut ilişkinin niteliğine bağlıdır.
Bu ayrım özellikle önemlidir; çünkü kamu kaynaklarının özel sektör aracılığıyla kullanıldığı durumlarda denetimin kapsamı, şirketin adından çok hukuki bağlantı ve işlem türü üzerinden anlaşılmalıdır.
7. Kamu kaynakları, hibeler, borçlar ve fonlar denetlenebilir mi?
Sayıştayın denetim yetkisi, klasik bütçe kalemlerinin ötesine uzanır. Resmî denetim alanı açıklamasına göre kamu idarelerinin iç ve dış borçlanmaları, borç vermeleri, borç geri ödemeleri, yurt dışından alınan hibeler, yapılan hibeler, Hazine garantileri, Hazine alacakları ve nakit yönetimiyle ilgili işlemler de kapsamda yer alır. Avrupa Birliği fonları dâhil olmak üzere farklı kaynaklardan sağlanan fonların kullanımı da mevzuattaki çerçeveye göre denetlenebilir. Sayıştay+1
Örneğin bir kamu kurumuna belirli bir altyapı projesi için hibe verildiğini düşünelim. Burada yalnızca paranın kuruma ulaşıp ulaşmadığı değil, hangi amaçla kullanıldığı, harcamaların belgelendirilmesi ve ilgili şartlara uyulup uyulmadığı da önem taşır.
Benzer şekilde bir kamu idaresinin borçlanma işlemi, mali kayıtların yanı sıra borcun yönetimi ve geri ödemelerine ilişkin işlemler açısından da incelenebilir.
Bu yaklaşımın arkasında önemli bir ilke bulunuyor: Kamu kaynağının kaynağı veya muhasebede gösterildiği hesap tek başına belirleyici değildir. Kaynağın niteliği, kullanım amacı ve mevzuattaki denetim hükümleri birlikte değerlendirilir.
Bununla birlikte denetim yetkisinin kapsamı, her işlemde aynı yöntemin uygulanacağı anlamına gelmez. Bazı şirketlerin denetiminde bağımsız denetim raporları esas alınabilir; bazı işlemler doğrudan kamu idaresinin hesapları ve belgeleri üzerinden incelenebilir.
8. Sayıştay 2024 yılında kaç kamu idaresini denetledi? Rakamlar ne söylüyor?
Konuyu yalnızca mevzuat üzerinden değil, resmî veriler üzerinden değerlendirmek de önemli. Sayıştay Başkanlığının 2025 yılı faaliyet raporunda, 2024 yılı denetim programına ilişkin kapsamlı bilgiler yer alıyor.
Raporda, düzenlilik denetimi sonucunda denetim raporu düzenlenen kamu idarelerinin toplam sayısı 666 olarak açıklanıyor. Ayrıca 2024 yılı denetim programı kapsamında 102 kamu işletmesinin tamamının denetlendiği belirtiliyor. Bu iki rakam, raporda farklı kategoriler altında verildiği için birbirine karıştırılmamalıdır. Sayıştay
Aşağıdaki tablo, raporda açıklanan bazı önemli grupları gösteriyor.
Kamu idaresi grubu Denetlenen idare sayısı Bütçe/bilanço büyüklükleri itibarıyla denetim oranı
Genel bütçeli idareler 39 %100
Özel bütçeli A grubu 102 %91,31
Özel bütçeli B grubu 45 %100
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar 11 %100
Sosyal güvenlik kurumları 2 %100
Büyükşehir belediyeleri 30 %100
Büyükşehir belediyesi bağlı idareleri 31 %96,54
İl belediyeleri 29 %44,77
İlçe belediyeleri 259 %38,85
İl özel idareleri 14 %33,74
Kamu işletmeleri 102 %100
Kaynak: Sayıştay Başkanlığı, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, 2024 yılı denetim programı verileri. Denetlenen idare sayıları ile bütçe ve bilanço büyüklüklerine göre denetim oranları farklı ölçütlerdir.
Bu tabloyu yorumlarken üç noktaya dikkat etmek gerekiyor.
Birincisi, denetim oranı ile kurum sayısı aynı şeyi ifade etmez. Örneğin büyükşehir belediyelerinde yüzde 100 oranı açıklanmış olması, tabloda 30 büyükşehir belediyesinin denetim raporunun düzenlendiği bilgisiyle birlikte değerlendirilmelidir. Yüzde 100 ifadesi, faaliyet raporunda belirtilen bütçe ve bilanço büyüklükleri ölçütüne ilişkindir.
İkincisi, il ve ilçe belediyeleri arasındaki fark dikkat çekicidir. İl belediyelerinde açıklanan oran yüzde 44,77, ilçe belediyelerinde ise yüzde 38,85'tir. Aradaki fark 5,92 yüzde puanıdır. Ancak buradan ilçe belediyelerinin daha kötü yönetildiği veya daha fazla usulsüzlük yaptığı sonucunu çıkaramayız. Bu oranlar, usulsüzlük miktarını veya denetim bulgularının ağırlığını değil, raporda tanımlanan denetim kapsamını gösterir.
Üçüncüsü, kamu işletmelerinin tamamının denetlenmiş olması önemli bir kapsam göstergesidir. Raporda 102 kamu işletmesinin tamamı için denetim raporu düzenlendiği belirtilmektedir. Bununla birlikte bir kurumun denetlenmesi, o kurumda mutlaka bir hata bulunduğu anlamına gelmediği gibi denetim raporunun bulunması da tüm risklerin ortadan kalktığını tek başına kanıtlamaz.
Bence verilerin bize verdiği asıl mesaj, denetimi yalnızca kaç kurumun kontrol edildiği üzerinden değerlendirmememiz gerektiğidir. Denetimin niteliği, tespit edilen sorunların giderilmesi, tekrarlanan eksikliklerin önlenmesi ve sonuçların kamuoyuyla anlaşılır biçimde paylaşılması da en az kapsam kadar önemlidir.
9. Sayıştay denetimi herkesi kapsıyor mu? Kimler doğrudan bu denetimin dışında kalabilir?
Bu sorunun cevabı, denetimin kapsamı kadar sınırlarını da anlamayı gerektiriyor.
Öncelikle Sayıştay, bütün vatandaşların kişisel harcamalarını veya tüm özel işletmelerin ticari faaliyetlerini genel ve sınırsız bir yetkiyle denetleyen bir kurum değildir. Yetkisi, anayasa ve kanunlarda belirtilen kamu idareleri, belirli kuruluşlar, kamu kaynakları ve ilgili işlemler çerçevesinde kullanılır.
Bu yüzdeyi doğru anlamak gerekiyor. Yüzde 91,31, bu gruptaki 102 kurumun yüzde 91,31'inin denetlendiği şeklinde basitçe yorumlanmamalıdır. Faaliyet raporundaki oran, bütçe ve bilanço büyüklükleri itibarıyla hesaplanan denetim kapsamını ifade eder. Dolayısıyla bu oran, denetlenen kurumların sayısına ilişkin doğrudan bir yüzde değildir.
Bu ayrım neden önemli? Çünkü veriler yalnızca rakamlardan ibaret değildir; rakamların neyi ölçtüğünü bilmeden yapılan karşılaştırmalar yanlış sonuçlara götürebilir.
5. Sosyal güvenlik kurumları denetlenebilir mi?
Evet. Anayasa'nın 160. maddesi, sosyal güvenlik kurumlarının gelirlerini, giderlerini ve mallarını Sayıştay denetimi kapsamına alır. Sayıştayın resmî denetim alanı açıklamasında da sosyal güvenlik kurumları açıkça sayılmaktadır. Anayasa Mahkemesi+1
Bu alanın önemi, milyonlarca insanın ekonomik güvenliğiyle bağlantılı olmasından kaynaklanır. Emeklilik sistemleri, sosyal güvenlik primleri ve ilgili kamu kaynaklarının yönetimi, uzun vadeli mali sürdürülebilirlik bakımından kritik konulardır.
Burada iki ayrı boyut üzerinde durabiliriz.
İlk boyut, mali disiplindir. Kurumların gelir ve gider kayıtlarının doğru tutulması, kaynakların mevzuata uygun kullanılması ve mali tabloların güvenilir olması gerekir.
İkinci boyut, insan hayatına yansıyan sonuçlardır. Sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı işlemesi, insanların emeklilik dönemlerini planlamalarını ve geleceğe ilişkin ekonomik belirsizlikleri değerlendirmelerini etkiler.
Örneğin bir kurumun belirli bir ödeme işlemini hatalı kaydetmesi, tek başına her zaman doğrudan vatandaşın hakkının kaybolduğu anlamına gelmez. Ancak kayıt ve kontrol sistemlerindeki yaygın eksiklikler, işlemlerin doğruluğunu ve hesap verebilirliği zayıflatabilir. Bu nedenle denetim bulgularının hem mali hem de toplumsal boyutları dikkatle değerlendirilmelidir.
Burada kadınların sosyal güvenlik, bakım sorumlulukları ve ekonomik bağımsızlık üzerindeki etkileri daha fazla gündeme getirebildiği; erkeklerin ise emeklilik gelirinin yeterliliği, primlerin karşılığı ve sistemin mali sürdürülebilirliği gibi konulara daha fazla ağırlık verebildiği düşünülebilir. Ancak bu, cinsiyetlere göre değişmez bir kural değildir. Her bireyin deneyimi çalışma hayatına, aile yapısına, gelir durumuna ve kişisel önceliklerine göre farklılaşır.
Asıl mesele, denetim sonuçlarının insanların haklarını ve kamu kaynaklarının geleceğini ilgilendiren etkilerini birlikte değerlendirebilmektir.
6. Kamu şirketleri ve belediye iştirakleri Sayıştay denetimine girebilir mi?
Evet, ancak burada şirketin hukuki yapısına ve kamu bağlantısına dikkat etmek gerekir.
6085 sayılı Kanun'un 4. maddesi, sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak kamu payı bulunan belirli anonim ortaklıkları ve kamu idarelerinin kurduğu, bağlı olduğu ya da ortak olduğu çeşitli kuruluşları denetim alanına alır. Kanun, kamu payı yüzde 50'nin altında olan ve ilgili mevzuat uyarınca bağımsız denetime tabi bulunan belirli şirketler için ayrıca bir usul öngörür. Bu şirketlerin denetimi, ilgili bağımsız denetim raporları esas alınarak gerçekleştirilir. Sayıştay+1
Bu nedenle bir şirketin özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olması, kamu denetimiyle hiçbir ilişkisinin bulunamayacağı anlamına gelmez.
Örneğin bir belediyenin ulaşım, temizlik, turizm veya altyapıyla bağlantılı faaliyetlerde bulunan bir şirketle ortaklığı olabilir. Şirketin faaliyetleri ve mali işlemleri, kanundaki koşullar çerçevesinde Sayıştay denetimiyle ilişkilendirilebilir.
Ancak burada da önemli bir sınır vardır: Her özel şirket otomatik olarak Sayıştayın doğrudan denetim alanına girmez. Şirketin kamu idareleriyle ilişkisi, sermaye yapısı ve uygulanacak mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca kamu kaynaklarıyla özel sektör arasındaki her ilişkiyi aynı hukuki kategoriye koymak doğru değildir. Bir kamu ihalesini kazanan özel şirket ile bir belediyenin ortak olduğu şirketin hukuki konumu aynı olmayabilir. Belirli bir işlemin denetlenebilirliği, ilgili mevzuat ve somut ilişkinin niteliğine bağlıdır.
Bu ayrım özellikle önemlidir; çünkü kamu kaynaklarının özel sektör aracılığıyla kullanıldığı durumlarda denetimin kapsamı, şirketin adından çok hukuki bağlantı ve işlem türü üzerinden anlaşılmalıdır.
7. Kamu kaynakları, hibeler, borçlar ve fonlar denetlenebilir mi?
Sayıştayın denetim yetkisi, klasik bütçe kalemlerinin ötesine uzanır. Resmî denetim alanı açıklamasına göre kamu idarelerinin iç ve dış borçlanmaları, borç vermeleri, borç geri ödemeleri, yurt dışından alınan hibeler, yapılan hibeler, Hazine garantileri, Hazine alacakları ve nakit yönetimiyle ilgili işlemler de kapsamda yer alır. Avrupa Birliği fonları dâhil olmak üzere farklı kaynaklardan sağlanan fonların kullanımı da mevzuattaki çerçeveye göre denetlenebilir. Sayıştay+1
Örneğin bir kamu kurumuna belirli bir altyapı projesi için hibe verildiğini düşünelim. Burada yalnızca paranın kuruma ulaşıp ulaşmadığı değil, hangi amaçla kullanıldığı, harcamaların belgelendirilmesi ve ilgili şartlara uyulup uyulmadığı da önem taşır.
Benzer şekilde bir kamu idaresinin borçlanma işlemi, mali kayıtların yanı sıra borcun yönetimi ve geri ödemelerine ilişkin işlemler açısından da incelenebilir.
Bu yaklaşımın arkasında önemli bir ilke bulunuyor: Kamu kaynağının kaynağı veya muhasebede gösterildiği hesap tek başına belirleyici değildir. Kaynağın niteliği, kullanım amacı ve mevzuattaki denetim hükümleri birlikte değerlendirilir.
Bununla birlikte denetim yetkisinin kapsamı, her işlemde aynı yöntemin uygulanacağı anlamına gelmez. Bazı şirketlerin denetiminde bağımsız denetim raporları esas alınabilir; bazı işlemler doğrudan kamu idaresinin hesapları ve belgeleri üzerinden incelenebilir.
8. Sayıştay 2024 yılında kaç kamu idaresini denetledi? Rakamlar ne söylüyor?
Konuyu yalnızca mevzuat üzerinden değil, resmî veriler üzerinden değerlendirmek de önemli. Sayıştay Başkanlığının 2025 yılı faaliyet raporunda, 2024 yılı denetim programına ilişkin kapsamlı bilgiler yer alıyor.
Raporda, düzenlilik denetimi sonucunda denetim raporu düzenlenen kamu idarelerinin toplam sayısı 666 olarak açıklanıyor. Ayrıca 2024 yılı denetim programı kapsamında 102 kamu işletmesinin tamamının denetlendiği belirtiliyor. Bu iki rakam, raporda farklı kategoriler altında verildiği için birbirine karıştırılmamalıdır. Sayıştay
Aşağıdaki tablo, raporda açıklanan bazı önemli grupları gösteriyor.
Kamu idaresi grubu Denetlenen idare sayısı Bütçe/bilanço büyüklükleri itibarıyla denetim oranı
Genel bütçeli idareler 39 %100
Özel bütçeli A grubu 102 %91,31
Özel bütçeli B grubu 45 %100
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar 11 %100
Sosyal güvenlik kurumları 2 %100
Büyükşehir belediyeleri 30 %100
Büyükşehir belediyesi bağlı idareleri 31 %96,54
İl belediyeleri 29 %44,77
İlçe belediyeleri 259 %38,85
İl özel idareleri 14 %33,74
Kamu işletmeleri 102 %100
Kaynak: Sayıştay Başkanlığı, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, 2024 yılı denetim programı verileri. Denetlenen idare sayıları ile bütçe ve bilanço büyüklüklerine göre denetim oranları farklı ölçütlerdir.
Bu tabloyu yorumlarken üç noktaya dikkat etmek gerekiyor.
Birincisi, denetim oranı ile kurum sayısı aynı şeyi ifade etmez. Örneğin büyükşehir belediyelerinde yüzde 100 oranı açıklanmış olması, tabloda 30 büyükşehir belediyesinin denetim raporunun düzenlendiği bilgisiyle birlikte değerlendirilmelidir. Yüzde 100 ifadesi, faaliyet raporunda belirtilen bütçe ve bilanço büyüklükleri ölçütüne ilişkindir.
İkincisi, il ve ilçe belediyeleri arasındaki fark dikkat çekicidir. İl belediyelerinde açıklanan oran yüzde 44,77, ilçe belediyelerinde ise yüzde 38,85'tir. Aradaki fark 5,92 yüzde puanıdır. Ancak buradan ilçe belediyelerinin daha kötü yönetildiği veya daha fazla usulsüzlük yaptığı sonucunu çıkaramayız. Bu oranlar, usulsüzlük miktarını veya denetim bulgularının ağırlığını değil, raporda tanımlanan denetim kapsamını gösterir.
Üçüncüsü, kamu işletmelerinin tamamının denetlenmiş olması önemli bir kapsam göstergesidir. Raporda 102 kamu işletmesinin tamamı için denetim raporu düzenlendiği belirtilmektedir. Bununla birlikte bir kurumun denetlenmesi, o kurumda mutlaka bir hata bulunduğu anlamına gelmediği gibi denetim raporunun bulunması da tüm risklerin ortadan kalktığını tek başına kanıtlamaz.
Bence verilerin bize verdiği asıl mesaj, denetimi yalnızca kaç kurumun kontrol edildiği üzerinden değerlendirmememiz gerektiğidir. Denetimin niteliği, tespit edilen sorunların giderilmesi, tekrarlanan eksikliklerin önlenmesi ve sonuçların kamuoyuyla anlaşılır biçimde paylaşılması da en az kapsam kadar önemlidir.
9. Sayıştay denetimi herkesi kapsıyor mu? Kimler doğrudan bu denetimin dışında kalabilir?
Bu sorunun cevabı, denetimin kapsamı kadar sınırlarını da anlamayı gerektiriyor.
Öncelikle Sayıştay, bütün vatandaşların kişisel harcamalarını veya tüm özel işletmelerin ticari faaliyetlerini genel ve sınırsız bir yetkiyle denetleyen bir kurum değildir. Yetkisi, anayasa ve kanunlarda belirtilen kamu idareleri, belirli kuruluşlar, kamu kaynakları ve ilgili işlemler çerçevesinde kullanılır.